جاسوسی روی چهار چرخ؛ وقتی خودروی اجاره‌ای چینی مانور نظامی نروژ را فیلم‌برداری کرد

فهرست مطالب

ماجرای ضبط تصاویر مانور نظامی نروژ توسط خودروهای چینی

خودروهای اجاره‌ای ساخت چین که ارتش نروژ در یک مانور نظامی محرمانه در ماه سپتامبر استفاده کرده بود، اطلاعاتی درباره حرکات سربازان، مسیرهای تردد و کدهای ورود به دروازه‌های نظامی را ضبط کرده‌اند. این خبر را مجله دفاعی نروژی «Forsvarets Forum» با استناد به روزنامه اقتصادی «Dagens Naeringsliv» منتشر کرده است. خودروها از طریق شرکت «Hertz Norway» اجاره شده بودند که زنجیره مالکیت آن به گروه چینی «ژجیانگ جیلی» (Zhejiang Geely Holding Group) می‌رسد. حداقل دو خودرو از مدل‌های «دیپال» (Deepal) ساخت خودروساز چینی چانگان بوده‌اند.

سرهنگ فردریک بلانک، یکی از شرکت‌کنندگان در این مانور، گفته است که فیلم‌های ضبط‌شده نشان می‌دهد سربازان در حال ورود و خروج از خودروها، مسیرهای طی‌شده، افرادی که سوار می‌شده‌اند و مدت توقف در هر مکان هستند. همچنین گزارش شده که خودروها کدهایی را که پرسنل برای باز کردن دروازه‌ها و درهای نظامی وارد کرده‌اند، ذخیره کرده‌اند. این فیلم‌ها بعداً حذف شده‌اند، اما مشخص نیست که داده‌ها جای دیگری ذخیره شده باشد یا خیر.

خودروهای چینی و زنجیره مالکیت جیلی؛ از هتز نروژ تا چانگان

ارتش نروژ در سال ۲۰۲۴ یک قرارداد چارچوبی اجاره خودرو در سطح ملی برای بازه ژوئن ۲۰۲۴ تا مه ۲۰۲۸ با حداکثر ارزش ۳۵۰ میلیون کرون نروژ امضا کرده است. شرکت «First Rent A Car Norway» که «Hertz Norway» را اداره می‌کند، تأمین‌کننده اصلی این قرارداد است. خودروها در مانورهای نظامی، عملیات‌ها و فعالیت‌های روزمره ارتش استفاده می‌شوند. زنجیره مالکیت این شرکت در نهایت به «ژجیانگ جیلی» می‌رسد که بنیان‌گذار و رئیس آن «لی شوفو» عضو کنفرانس مشورتی سیاسی خلق چین (CPPCC) است.

خودروهای تحت مالکیت یا ساخت چین در نروژ موضوع یک بحث امنیتی گسترده‌تر بوده‌اند و هم «سازمان امنیت ملی نروژ» و هم «سازمان امنیت پلیس نروژ» درباره آن‌ها هشدار داده‌اند. خودروهای مدرن می‌توانند اطلاعاتی مانند موقعیت GPS، رفتار رانندگی و داده‌های سنسورها را جمع‌آوری کنند. مقامات تدارکات دفاعی نروژ از افشای الزامات قرارداد اجاره درباره سیستم GPS، دوربین‌ها، سنسورها، دسترسی از راه دور و ذخیره‌سازی داده خودداری کرده و آن را «اطلاعات محرمانه» خوانده‌اند.

چه اطلاعاتی ضبط شده است؟

بر اساس گزارش‌ها، خودروهای مذکور به دوربین‌های ۳۶۰ درجه و داش‌کم مجهز بوده‌اند که در مدل‌های دیپال چانگان یک ویژگی تبلیغاتی رایج محسوب می‌شود. این دوربین‌ها تصاویری از سربازان در حال تایپ کدهای دروازه نظامی، مسیرهای طی‌شده و مدت توقف در مکان‌های مختلف را ثبت کرده‌اند. سربازان به طور تصادفی و در حین گشت‌وگذار در منوهای خودرو متوجه این فیلم‌ها شده و آن‌ها را حذف کرده‌اند. اما پرسش اصلی این است که آیا این داده‌ها پیش از حذف به سرورهای خارجی ارسال شده‌اند یا خیر.

کارشناسان امنیت سایبری تأکید کرده‌اند که خودروهای متصل مدرن از طریق دوربین‌ها، GPS، میکروفون‌ها، سنسورها و کامپیوترهای داخلی اطلاعات حساس جمع‌آوری می‌کنند. این موضوع تنها محدود به خودروهای چینی نیست و تقریباً همه خودروهای متصل مدرن چنین قابلیتی دارند. برخی مطالعات نشان داده که این داده‌ها حتی به اشخاص ثالث فروخته می‌شود.

واکنش مقامات و کارشناسان امنیتی نروژ

«الکساندر انگبورگ هاگه»، سخنگوی مطبوعاتی ارتش نروژ، گفته است که ارتش از نگرانی‌های پیرامون الکترونیک و خودروها آگاه است، اما هیچ ممنوعیت عمومی برای استفاده از خودروهای ساخت کشورهای خاص وجود ندارد. این در حالی است که «اسرائیل» سال گذشته ورود خودروهای چینی به پایگاه‌های نظامی را ممنوع کرد و شرکت‌های دفاعی ترکیه نیز به دلیل نگرانی‌های امنیتی، خودروهای برقی خارجی را از محوطه‌های خود دور نگه می‌دارند.

«ارزیابی تهدید ملی نروژ ۲۰۲۶» نتیجه گرفته که آژانس‌های اطلاعاتی و امنیتی چین ظرفیت خود را برای انجام عملیات در نروژ، از جمله در فضای سایبری و از طریق منابع انسانی، گسترش داده‌اند. با این حال، «ولوو کارز» به رسانه‌های نروژی تکذیب کرده که مالکیت چینی ریسک امنیتی ایجاد می‌کند و گفته هیچ داده‌ای بدون مبنای قانونی نمی‌تواند با جیلی به اشتراک گذاشته شود.

جاسوسی یا ضعف مدیریتی؟

کارشناسان امنیت سایبری به سرعت اشاره کرده‌اند که هرچند خطرات واقعی هستند، اما منحصر به خودروهای چینی نیستند. این حادثه آسیب‌پذیری‌های رویه‌های ارتش نروژ را آشکار می‌کند و نباید صرفاً به عنوان یک داستان جاسوسی چینی قالب‌بندی شود. برند خودرو و ساختار مالکیت به تنهایی جاسوسی عمدی را اثبات نمی‌کند؛ تقریباً همه خودروهای متصل مدرن اطلاعات حساس جمع‌آوری می‌کنند و اغلب آن را به چندین شخص ثالث می‌فروشند.

برخی در شبکه‌های اجتماعی استدلال کرده‌اند که سربازان به اشتباه دوربین‌های خودرو را روشن نگه داشته‌اند و این موضوع بیشتر یک خطای انسانی است تا یک عملیات جاسوسی سازمان‌یافته. در مقابل، برخی دیگر معتقدند که قوانین نظارتی چین شرکت‌ها را ملزم به همکاری با تلاش‌های اطلاعاتی دولتی می‌کند و همین موضوع نگرانی‌ها را تشدید می‌کند.

ارتباط این ماجرا با خودروهای چینی در ایران

در ایران نیز خودروهای چینی سهم قابل توجهی از بازار وارداتی و مونتاژی دارند و بسیاری از آن‌ها به سیستم‌های اینفوتینمنت، دوربین ۳۶۰ درجه، رادار و اتصال اینترنت مجهز هستند. اگر این خودروها به اینترنت متصل شوند و داده‌هایشان به سرورهای خارجی ارسال شود، از نظر فنی امکان جمع‌آوری اطلاعات وجود دارد. با این حال، در عمل بسیاری از این قابلیت‌ها در ایران محدود یا غیرفعال می‌شوند و زیرساخت ارتباطی لازم برای ارسال دائمی داده فراهم نیست.

با این حال، تجربه نروژ نشان می‌دهد که حتی بدون اتصال دائمی به اینترنت، دوربین‌ها و سنسورهای داخلی خودرو می‌توانند داده‌های حساس را ضبط و ذخیره کنند. بنابراین خریداران ایرانی نیز باید نسبت به سیاست‌های حفظ حریم خصوصی خودروی خود آگاه باشند و دسترسی‌های غیرضروری را غیرفعال کنند.

راهکارهای کاهش خطر جمع‌آوری داده در خودروهای متصل

برای کاهش خطر جمع‌آوری داده، چند راهکار عملی وجود دارد. نخست، مطالعه دقیق سیاست حفظ حریم خصوصی خودرو و اطلاع از نوع داده‌هایی که جمع‌آوری می‌شود. دوم، غیرفعال کردن قابلیت‌های اینترنتی غیرضروری در صورت امکان. سوم، به‌روزرسانی منظم نرم‌افزار خودرو برای رفع حفره‌های امنیتی. چهارم، محدود کردن دسترسی اپلیکیشن‌های موبایل مرتبط با خودرو به داده‌های حساس گوشی. پنجم، آگاهی از اینکه دوربین‌ها و میکروفون‌های خودرو ممکن است حتی هنگام خاموش بودن خودرو فعال باشند.

در سطح کلان نیز، وضع قوانین حفاظت از داده خودرویی، الزام به ذخیره‌سازی داده در داخل کشور و نظارت بر قراردادهای انتقال داده می‌تواند به کاهش نگرانی‌ها کمک کند. تجربه نروژ نشان می‌دهد که حتی ارتش‌ها نیز در برابر خطرات خودروهای متصل مصون نیستند و مدیریت این خطر نیازمند آگاهی، مقررات شفاف و اقدامات پیشگیرانه است.

سوالات متداول درباره ضبط تصاویر مانور نظامی نروژ توسط خودروهای چینی

چه خودروهایی در این ماجرا نقش داشتند؟

خودروهای اجاره‌ای ساخت چین که از طریق «Hertz Norway» تأمین شده بودند و زنجیره مالکیت آن به گروه «جیلی» می‌رسد. حداقل دو خودرو از مدل‌های «دیپال» ساخت چانگان بوده‌اند.

چه اطلاعاتی توسط این خودروها ضبط شده است؟

فیلم‌هایی از ورود و خروج سربازان، مسیرهای طی‌شده، مدت توقف در مکان‌های مختلف و کدهای ورود به دروازه‌های نظامی ضبط شده است.

آیا این موضوع جاسوسی عمدی بوده است؟

کارشناسان امنیت سایبری می‌گویند هرچند خطرات واقعی هستند، اما این حادثه به تنهایی جاسوسی عمدی را اثبات نمی‌کند و می‌تواند ناشی از ضعف رویه‌های امنیتی و روشن ماندن دوربین‌ها باشد.

آیا خودروهای چینی در ایران نیز چنین خطری دارند؟

بسیاری از خودروهای چینی در ایران به دوربین و سنسور مجهز هستند، اما محدودیت‌های اینترنتی و فنی می‌تواند دسترسی سازنده به داده‌ها را کاهش دهد. با این حال، رعایت نکات امنیتی و آگاهی از سیاست‌های حفظ حریم خصوصی توصیه می‌شود.