تاثیر بودجه 1405 بر قیمت خودرو به مهم ترین متغیر تعیین کننده بازار در سال آینده تبدیل شده و تصمیم مجلس درباره تعرفه واردات و نرخ ارز مبنا می تواند مسیر قیمت خودرو را به طور بنیادین تغییر دهد.
بودجه سال 1405 شمسی یکی از حساس ترین اسناد اقتصادی کشور در دهه اخیر به شمار می رود، زیرا در شرایطی تدوین شده که بازار خودرو با ترکیبی از تورم ساختاری، محدودیت واردات، زیان انباشته خودروسازان داخلی و بی ثباتی نرخ ارز روبه رو است. در این فضا، هر تصمیم مرتبط با تعرفه واردات خودرو و نرخ ارز مبنا می تواند مستقیما روی قیمت خودروهای خارجی و به صورت غیرمستقیم بر بازار محصولات داخلی اثر بگذارد. بررسی مفاد بودجه 1405 نشان می دهد سیاست گذار تلاش کرده با کاهش حقوق ورودی و تثبیت نرخ ارز گمرکی، از تکرار شوک های قیمتی جلوگیری کند، اما اجرای این سیاست ها با چالش های جدی همراه است.
فهرست مطالب
تاثیر بودجه 1405 بر قیمت خودرو و چارچوب تصمیمات کلان
تعرفه واردات خودرو در بودجه 1405 و اثر واقعی آن بر قیمت
نرخ ارز مبنا و نقش آن در تعیین بهای تمام شده خودرو
پیامدهای بودجه 1405 برای بازار خودروهای وارداتی
اثر غیرمستقیم بودجه بر قیمت خودروهای داخلی
ریسک ها و چالش های اجرای سیاست های بودجه ای
تاثیر بودجه 1405 بر قیمت خودرو و چارچوب تصمیمات کلان
در نسخه اولیه لایحه بودجه 1405 که از سوی دولت ارائه شد، دو محور اصلی نگرانی فعالان بازار خودرو را شکل داد. نخست افزایش شدید نرخ ارز مبنا تا سطح هر یورو 103000 تومان و دوم بازگشت تعرفه های پلکانی سنگین برای خودروهای بنزینی و هیبریدی. این ترکیب می توانست موج جدیدی از تورم وارداتی ایجاد کند. اما کمیسیون تلفیق مجلس با مداخله مستقیم، مسیر لایحه را تغییر داد و با هدف مهار تورم و کاهش فشار بر مصرف کننده نهایی، حقوق ورودی خودرو را به سطح ثابت 4 درصد رساند و نرخ ارز مبنا را بر اساس آخرین نرخ بهمن 1404 تثبیت کرد.
این تصمیم در فضای اقتصادی ایران اقدامی کم سابقه محسوب می شود، زیرا برای نخستین بار طی سال های اخیر، سیاست گذار به جای افزایش درآمد از محل تعرفه، به دنبال تحریک رقابت و کاهش قیمت تمام شده خودرو است. به گزارش خودرولوژیست، همین تغییر رویکرد باعث شده انتظارات فعالان بازار نسبت به سال 1405 به شکل محسوسی تعدیل شود.
تعرفه واردات خودرو در بودجه 1405 و اثر واقعی آن بر قیمت
تعرفه واردات خودرو همواره مهم ترین ابزار کنترلی دولت در بازار خودرو بوده است. در سال های گذشته حقوق ورودی خودروهای بنزینی در برخی کلاس ها به بیش از 130 تا 165 درصد می رسید که عملا واردات را غیر اقتصادی می کرد. در لایحه اولیه بودجه 1405 نیز پیشنهاد شده بود تعرفه خودروهای بنزینی تا 1500 سی سی به 40 درصد، خودروهای 1500 تا 2000 سی سی به 70 درصد و خودروهای هیبریدی به 40 درصد افزایش یابد. این سیاست با واکنش منفی کارشناسان روبه رو شد.
تصمیم نهایی کمیسیون تلفیق مبنی بر تعیین حقوق ورودی ثابت 4 درصد برای تمام خودروها شامل بنزینی، هیبریدی، برقی و پلاگین هیبرید، معادله بازار را تغییر داد. این یعنی اگر یک خودروی وارداتی با ارزش CIF معادل 15000 دلار وارد کشور شود، حقوق ورودی آن تنها حدود 600 دلار خواهد بود، در حالی که در سناریوی تعرفه 100 درصدی این رقم به 15000 دلار می رسید. این تفاوت به تنهایی می تواند قیمت نهایی خودروهای اقتصادی را ده ها درصد کاهش دهد.
با این حال باید توجه داشت که تعرفه تنها یکی از اجزای قیمت تمام شده است. مالیات بر ارزش افزوده 9 درصدی، هزینه شماره گذاری، عوارض شهرداری و سود بازرگانی همچنان پابرجاست. اگر دولت سود بازرگانی را در محدوده منطقی 10 تا 20 درصد نگه دارد، کاهش محسوس قیمت خودروهای وارداتی قابل تحقق است، اما در صورت افزایش این نرخ، اثر مثبت تعرفه 4 درصدی به سرعت خنثی خواهد شد.
نرخ ارز مبنا و نقش آن در تعیین بهای تمام شده خودرو
نرخ ارز مبنا یا همان نرخ گمرکی، پایه محاسبه ارزش ریالی کالای وارداتی است. در لایحه اولیه دولت پیشنهاد شده بود این نرخ به سطح هر یورو 103000 تومان افزایش یابد که معادل حدود 85000 تومان برای هر دلار آمریکا بود. چنین افزایشی می توانست به تنهایی قیمت خودروهای وارداتی را بین 30 تا 40 درصد بالا ببرد.
تصمیم کمیسیون تلفیق برای تثبیت نرخ ارز مبنا بر اساس آخرین نرخ بهمن 1404، نقش کلیدی در مهار شوک قیمتی دارد. اگر این نرخ در محدوده 50000 تا 60000 تومان باقی بماند، هزینه پایه واردات کنترل می شود و ترکیب آن با تعرفه 4 درصدی می تواند مسیر کاهش قیمت را هموار کند. به گزارش خودرولوژیست، این تصمیم از منظر سیاست گذاری ارزی، یکی از موثرترین ابزارها برای کنترل تورم وارداتی در سال آینده به شمار می رود.
پیامدهای بودجه 1405 برای بازار خودروهای وارداتی
در صورت اجرای کامل مفاد بودجه، بازار خودروهای وارداتی با تغییر ساختاری مواجه خواهد شد. خودروهای اقتصادی با بازه قیمتی 10000 تا 15000 دلار که در سال 1404 با قیمت های بالای 2 تا 3 میلیارد تومان عرضه می شدند، می توانند در سال 1405 به محدوده 1 تا 1.8 میلیارد تومان برسند. این کاهش به ویژه در سگمنت خودروهای شهری و کم مصرف تاثیرگذار خواهد بود.
خودروهای هیبریدی و برقی نیز بیشترین منفعت را از این سیاست می برند، زیرا علاوه بر تعرفه پایین، در اولویت تخصیص ارز قرار دارند. این موضوع می تواند ترکیب ناوگان خودرویی کشور را به سمت خودروهای پاک سوق دهد و در بلندمدت هزینه یارانه سوخت را کاهش دهد.
در بودجه 1405 درآمد پیش بینی شده دولت از محل واردات خودرو حدود 346 هزار میلیارد تومان برآورد شده که نشان می دهد سیاست گذار روی افزایش حجم واردات حساب باز کرده است. تحقق این هدف به تخصیص حداقل 2 میلیارد یورو ارز و تسریع فرآیندهای ثبت سفارش و ترخیص وابسته است.
اثر غیرمستقیم بودجه بر قیمت خودروهای داخلی
هرچند بودجه 1405 مستقیما بر خودروهای وارداتی تمرکز دارد، اما اثر آن بر بازار داخلی نیز قابل توجه است. افزایش رقابت ناشی از ورود خودروهای اقتصادی خارجی، خودروسازان داخلی مانند ایران خودرو و سایپا را تحت فشار قرار می دهد تا کیفیت محصولات را ارتقا دهند و از رشد بی رویه قیمت جلوگیری کنند.
از سوی دیگر سیگنال هایی از اصلاح تدریجی قیمت گذاری دستوری در سیاست های بودجه ای دیده می شود. زیان انباشته خودروسازان به سطحی رسیده که ادامه سیاست سرکوب قیمت عملا غیر ممکن شده است. در عین حال افزایش 35 درصدی مالیات نقل و انتقال و رشد 23 درصدی هزینه شماره گذاری می تواند به صورت محدود قیمت نهایی خودروهای داخلی را افزایش دهد.
برآیند این عوامل نشان می دهد در کوتاه مدت احتمال ثبات نسبی یا کاهش محدود قیمت برخی محصولات داخلی وجود دارد، اما در بلندمدت مسیر بازار به سمت واقعی شدن قیمت ها و افزایش رقابت حرکت خواهد کرد.
ریسک ها و چالش های اجرای سیاست های بودجه ای
مهم ترین ریسک اجرای بودجه 1405، نحوه تعیین سود بازرگانی است. اگر دولت برای جبران کسری بودجه به افزایش این نرخ روی بیاورد، بخش بزرگی از مزایای تعرفه 4 درصدی از بین می رود. چالش دیگر، محدودیت منابع ارزی است. در صورت کاهش درآمدهای ارزی یا اولویت دادن به کالاهای اساسی، واردات خودرو با وقفه مواجه خواهد شد.
همچنین نوسان نرخ ارز آزاد می تواند به صورت غیرمستقیم روی بازار خودروهای داخلی اثر بگذارد، زیرا بخش مهمی از قطعات این خودروها وارداتی است. در کنار این موارد، کندی تدوین آیین نامه ها و بوروکراسی اداری نیز می تواند فضای رانت و اختلاف قیمت ایجاد کند.
سوالات متداول
آیا بودجه 1405 باعث ارزان شدن خودروهای وارداتی می شود؟
در صورت اجرای کامل تعرفه 4 درصدی و تثبیت نرخ ارز مبنا، احتمال کاهش 20 تا 40 درصدی قیمت برخی خودروهای وارداتی وجود دارد.
تاثیر بودجه 1405 بر قیمت خودروهای داخلی چیست؟
افزایش رقابت ناشی از واردات می تواند مانع رشد شدید قیمت خودروهای داخلی شود، اما هزینه های جانبی مانند مالیات و شماره گذاری ممکن است اثر افزایشی محدودی داشته باشد.
بزرگ ترین ریسک اجرای سیاست های بودجه ای در بازار خودرو چیست؟
افزایش سود بازرگانی و کمبود تخصیص ارز مهم ترین عواملی هستند که می توانند اثر مثبت بودجه 1405 را خنثی کنند.
