آینده صنعت خودرو ایران در سال 1405 با بازگشت تحریمهای ترامپ وارد یکی از پرریسکترین دورههای خود شده است.
بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و فعالسازی دوباره سیاست فشار حداکثری، بار دیگر صنعت خودرو ایران را به خط مقدم جنگ اقتصادی کشانده است. صنعتی که در سال 1404 با تولید بیش از 1.2 میلیون دستگاه، سهمی نزدیک به 4 درصد از تولید ناخالص داخلی و اشتغال مستقیم بیش از 700 هزار نفر داشت، حالا در آستانه سال 1405 با تهدید تحریمهای ثانویه تعرفهای، محدودیتهای ارزی و فشار بر زنجیره تامین مواجه است. این گزارش تحلیلی با تمرکز بر آینده صنعت خودرو ایران، اثر تحریمهای ترامپ، وضعیت تولید، بازار، واردات و سناریوهای پیش رو را بررسی میکند.
فهرست مطالب
تحریم ترامپ و سابقه فشار بر صنعت خودرو ایران
وضعیت فعلی صنعت خودرو ایران تا بهمن 1404
پیامد تحریمهای جدید ترامپ بر تولید و مونتاژ
اثر تحریمها بر واردات و قیمت خودرو
سناریوهای آینده صنعت خودرو ایران در 1405
سوالات متداول
آینده صنعت خودرو ایران و سابقه تحریم ترامپ
برای درک مسیر پیش روی صنعت خودرو ایران باید به تجربه تحریمهای دوره اول ترامپ بازگشت. در سال 2018 با خروج آمریکا از برجام، صنعت خودرو به عنوان نخستین هدف تحریم انتخاب شد. محدودیت فروش قطعات، انسداد کانالهای مالی و خروج برندهایی مانند پژو، رنو و هیوندای، تولید کشور را از 1.6 میلیون دستگاه در سال 1396 به کمتر از 800 هزار دستگاه در سال 1398 رساند. این افت تاریخی، موجی از افزایش قیمت، کمبود عرضه و شکلگیری بازارهای غیررسمی را رقم زد.
اکنون در دور جدید ریاست جمهوری ترامپ، ابزار فشار تغییر شکل داده است. تهدید اعمال تعرفه 25 درصدی علیه کشورهایی که با ایران همکاری تجاری دارند، عملا تحریمهای ثانویه را وارد فاز جدیدی کرده است. به گزارش خودرولوژیست، این مدل فشار اقتصادی میتواند حتی تاثیر عمیقتری نسبت به تحریمهای بانکی کلاسیک داشته باشد، زیرا زنجیره تامین جهانی خودرو را هدف میگیرد.
وضعیت فعلی صنعت خودرو ایران تا بهمن 1404
تا ابتدای 2026 میلادی، صنعت خودرو ایران در شرایطی شکننده اما فعال قرار دارد. تولید داخلی نزدیک به 70 درصد بازار را پوشش میدهد و خودروهای مونتاژی چینی حدود 20 درصد سهم دارند. واردات رسمی نیز با سهمی نزدیک به 10 درصد، عمدتا شامل محصولات اقتصادی چینی و آسیایی است. کاهش تعرفه واردات در بودجه 1405 به سطح 4 درصد، امیدهایی برای افزایش رقابت ایجاد کرد، اما تهدید تحریمهای ترامپ این روند را با ابهام جدی مواجه کرده است.
در حوزه قیمت، نرخ ارز خودرو در بازه 120 هزار تومان نوسان دارد و تورم عمومی بالای 35 درصد باقی مانده است. همین عوامل باعث شده قیمت خودروهای داخلی اقتصادی به محدوده 600 میلیون تومان و محصولات مونتاژی به بیش از 1.2 میلیارد تومان برسد. در کنار این موضوع، زیان انباشته دو خودروساز بزرگ یعنی ایران خودرو و سایپا از مرز 200 هزار میلیارد تومان عبور کرده است که فشار مالی سنگینی بر تولید وارد میکند.
پیامد تحریمهای جدید ترامپ بر تولید و مونتاژ
صنعت خودرو ایران اگرچه از نظر تیراژ به تولید داخلی متکی است، اما در بخش قطعات حساس مانند ECU، سیستمهای الکترونیکی، گیربکسهای اتومات و برخی آلیاژهای خاص به واردات وابستگی جدی دارد. اعمال تحریمهای ثانویه تعرفهای میتواند مسیر تامین این قطعات را دشوارتر کند.
مونتاژکاران وابسته به چین مانند مدیران خودرو، کرمان موتور و بهمن موتور بیشترین ریسک را متحمل میشوند. در صورت کاهش همکاری چین به دلیل فشار آمریکا، توقف خطوط مونتاژ برخی کراساوورهای محبوب محتمل است. به گزارش خودرولوژیست، حتی کاهش 20 درصدی واردات قطعات CKD میتواند تولید این شرکتها را به شدت تحت تاثیر قرار دهد و بازار را با کمبود عرضه مواجه کند.
در بخش تولید داخلی نیز هرچند ادامه ساخت پلتفرمهای قدیمی امکانپذیر است، اما افت کیفیت، افزایش هزینه تولید و کاهش تنوع محصول، پیامد مستقیم محدودیتهای تکنولوژیک خواهد بود.
اثر تحریمها بر واردات و قیمت خودرو
واردات خودرو که در سال 1404 به حدود 50000 دستگاه رسیده بود، در صورت تشدید تحریمهای ترامپ با خطر کاهش جدی مواجه است. بسیاری از شرکتهای چینی که تامینکننده اصلی خودروهای اقتصادی وارداتی هستند، برای حفظ دسترسی به بازار آمریکا ممکن است همکاری خود با ایران را محدود کنند.
در چنین شرایطی، بازار داخلی با افزایش قیمت دوباره روبهرو خواهد شد. برآوردها نشان میدهد در صورت تداوم فشار خارجی، متوسط قیمت خودرو در بازار ایران میتواند بین 20 تا 40 درصد رشد کند. این روند به تقویت بازار دست دوم، افزایش سفتهبازی و کاهش قدرت خرید خانوارها منجر میشود.
سناریوهای آینده صنعت خودرو ایران در 1405
برای سال 1405 سه سناریوی اصلی قابل تصور است. در سناریوی پایه، تحریمهای ترامپ اجرا میشود اما چین بخشی از همکاری تجاری را حفظ میکند. در این وضعیت، تولید بین 10 تا 15 درصد کاهش مییابد و بازار وارد رکود تورمی میشود.
در سناریوی بدبینانه، فشار آمریکا باعث خروج گسترده شرکای آسیایی میشود. در این حالت تولید میتواند به محدوده 800 هزار دستگاه سقوط کند و بحران اشتغال در زنجیره تامین خودرو تشدید شود.
در سناریوی خوشبینانه، مسیر مذاکرات سیاسی باز میشود و بخشی از محدودیتها کاهش مییابد. این سناریو امکان رشد تولید تا سطح 1.5 میلیون دستگاه و ثبات نسبی قیمتها را فراهم میکند، هرچند تحقق آن به عوامل دیپلماتیک وابسته است.
سوالات متداول
آیا تحریم ترامپ باعث توقف تولید خودرو در ایران میشود؟
توقف کامل بعید است، اما کاهش تیراژ، افت کیفیت و محدود شدن تنوع محصولات در صورت تشدید تحریمها بسیار محتمل است.
تحریمهای جدید چه تاثیری بر قیمت خودرو دارد؟
افزایش نرخ ارز، محدودیت واردات و کاهش عرضه میتواند رشد 20 تا 40 درصدی قیمت خودرو را در سال 1405 رقم بزند.
آیا همکاری چین با صنعت خودرو ایران ادامه خواهد داشت؟
چین همچنان مهمترین شریک ایران است، اما فشار تعرفهای آمریکا ریسک همکاری را بالا برده و ممکن است سطح تعامل کاهش یابد.
در مجموع، آینده صنعت خودرو ایران در سال 1405 بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و تصمیمات اقتصادی وابسته است. بدون اصلاح ساختار داخلی، افزایش بهرهوری و تنوعبخشی به زنجیره تامین، این صنعت در برابر شوکهای خارجی آسیبپذیر باقی خواهد ماند.
