بازار خودرو ایران در سال ۱۴۰۵ به شدت تحت تأثیر سه سناریوی احتمالی ژئوپلیتیکی قرار دارد: جنگ، مذاکره موفق یا ادامه تحریمها. هر کدام مسیر متفاوتی برای قیمتها ترسیم میکنند.
بازار خودرو ایران در آستانه سال 1405، در یکی از حساسترین و پیچیدهترین مقاطع تاریخی خود قرار دارد. این بازار که از سالها پیش تحت تأثیر مستقیم تحریمهای بینالمللی، نوسانات شدید ارزی و تورم ساختاری بوده، اکنون در معرض نیروهای بزرگتر ژئوپلیتیکی قرار گرفته است. تحلیل دادههای بهمن 1404 و رفتار بازار در مواجهه با شوکهای اخیر نشان میدهد که آینده قیمت خودروهای داخلی و وارداتی به شکلی اجتنابناپذیر با سه سناریوی کلان «جنگ»، «مذاکره موفق» و «ادامه وضعیت تعلیق با تشدید تحریمها» گره خورده است. به گزارش خودرولوژیست، درک تأثیر هر یک از این سناریوها نیازمند بررسی فراتر از نظریات ساده اقتصادی و واکاوی روانشناسی جمعی بازار، سازوکار عرضه و تقاضا در شرایط بحران و نقش بیثباتی سیاسی است.
فهرست مطالب
- سناریوی جنگ: رکود تورمی یا سقوط قیمت؟
- سناریوی مذاکره موفق: کاهش قیمت با ورود ارزانی؟
- سناریوی تحریم بیشتر: ادامه روند فعلی با شوکهای جدید
- سوالات متداول درباره آینده بازار خودرو
سناریوی جنگ: رکود تورمی یا سقوط قیمت؟
برخلاف تصور رایج که جنگ را به دلیل خروج نقدینگی از بازار، عامل کاهش قیمت میداند، تجربه جنگ 12 روزه خرداد 1404 ایران و اسرائیل الگوی متفاوتی را نشان داد. در آن مقطع، بازار خودرو بلافاصله پس از آغاز درگیریها وارد فاز «انجماد» شد. معاملات به شدت کاهش یافت، اما قیمتها در واکنش به جهش اولیه نرخ ارز (پرش دلار از مرز 70 هزار به بالای 90 هزار تومان) افزایشی 15 تا 50 درصدی را تجربه کردند. این پدیده، نمونه کلاسیک «رکود تورمی» در بازار داراییهای با دوامی مانند خودرو است؛ تقاضای موثر سقوط میکند، اما هزینههای تولید و قیمت تمامشده به دلیل نااطمینانی و اختلال در زنجیره تأمین، بالا میرود.
در سناریوی یک جنگ گستردهتر و طولانیتر، مسیر احتمالی به این شکل ترسیم میشود: شوک اولیه باعث جهش ارز و در نتیجه افزایش قیمتهای اسمی خودرو میشود. همزمان، تقاضا به دلیل ترس، بیثباتی و اولویتبندی هزینههای خانوار (مانند تأمین مایحتاج اولیه) به شدت کاهش مییابد. در فاز دوم و با تداوم بحران، فشار فروش بر روی دارندگان خودرو برای تأمین نقدینگی ممکن است افزایش یابد، اما خریداری وجود نخواهد داشت. این میتواند در نهایت منجر به کاهش قیمتهای اسمی نسبت به نقطه اوج اولیه شود، اما قدرت خرید مردم به مراتب بیشتر کاهش یافته است. تولید داخلی نیز با اختلال شدید در واردات قطعات مواجه شده و ممکن است تا 30 درصد افت کند.
سناریوی مذاکره موفق: کاهش قیمت با ورود ارزانی؟
سناریوی مذاکره موفق و کاهش تنشهای بینالمللی، احتمالاً تنها سناریویی است که در کوتاهمدت و میانمدت منجر به کاهش قیمتهای اسمی در بازار خودرو میشود. مکانیزم این تاثیر از دو مسیر میگذرد: اول، کاهش نرخ ارز. هر گونه نشانه قوی از توافق، میتواند باعث کاهش سریع نرخ دلار در بازار آزاد و سامانههای رسمی شود. از آنجایی که قیمت خودروهای داخلی (به دلیل وابستگی به قطعات وارداتی) و تمامی خودروهای وارداتی مستقیماً با نرخ ارز گره خورده است، افت ارز بلافاصله در قیمتها منعکس میشود.
دوم، انتظار برای آزادسازی واردات. رفع تحریمها مسیر را برای ورود قانونی و گستردهتر خودروهای خارجی (عمدتاً چینی) هموار میکند. افزایش عرضه، رقابت را تشدید کرده و فشار نزولی بر قیمتها وارد میآورد. تجربه نشان داده که حتی شایعات قوی درباره پیشرفت مذاکرات نیز میتواند باعث اصلاحات 10 تا 20 درصدی در بازار شود. به گزارش خودرولوژیست، در این سناریو، بازار از حالت داراییمحصوری خارج شده و به سمت کالایی با کارکرد واقعی خود بازمیگردد. با این حال، عمق و دوام کاهش قیمتها به سرعت و کیفیت اجرای توافق و همچنین سیاستهای داخلی دولت برای مدیریت بازار بستگی دارد.
سناریوی تحریم بیشتر: ادامه روند فعلی با شوکهای جدید
محتملترین سناریو در کوتاهمدت، تداوم وضعیت موجود با فراز و نشیبهایی است که عمدتاً رو به افزایش قیمت است. فعالسازی مکانیزمهای تحریمی جدید (مانند نمونه مکانیزم ماشه در گذشته) یا تشدید محدودیتهای موجود، بلافاصله بر روان بازار تأثیر گذاشته و از طریق افزایش نرخ ارز، قیمت خودروها را بالا میبرد. در این شرایط، بازار در حالتی از «رکود تورمی مزمن» باقی میماند: حجم معاملات به دلیل قیمتهای سرسامآور و کاهش قدرت خرید مردم پایین است، اما قیمتها به دلیل افزایش هزینههای تولید (قطعات، دستمزد، انرژی) و ارزش ذخیرهای خودرو به عنوان یک پناهگاه در برابر تورم، کماکان روندی صعودی با نوسانات مقطعی دارد.
در این سناریو، فشار بر تولیدکنندگان داخلی برای افزایش قیمتهای کارخانه بیشتر میشود و فاصله قیمت کارخانه با بازار آزاد ممکن است کمرنگتر شود. واردات نیز در بهترین حالت در سطح کنونی (حدود 50 تا 90 هزار دستگاه در سال) باقی میماند و نقش چندانی در ایجاد تعادل و رقابت ایفا نمیکند. به طور کلی، این مسیر به معنای تثبیت شرایط دشوار فعلی برای مصرفکننده و ادامه روند صعودی آرام یا پلکانی قیمتها، مگر آنکه یک شوک ارزی بزرگ دیگر رخ دهد.
سوالات متداول درباره آینده بازار خودرو
آیا در صورت جنگ قیمت خودرو کاهش مییابد؟
تجربه جنگ کوتاهمدت 12 روزه نشان داد که در فاز اول، قیمتها به دلیل جهش ارز افزایش مییابند و بازار دچار رکود توأم با تورم (رکود تورمی) میشود. در جنگ طولانیمدت، احتمال کاهش قیمتهای اسمی پس از یک اوج اولیه وجود دارد، اما این کاهش به معنای ارزانی نیست، چرا که قدرت خرید مردم به مراتب بیشتر افت کرده و بازار عملاً منجمد میشود.
مذاکره موفق چقدر میتواند قیمت خودرو را کاهش دهد؟
پیشبینی دقیق مقدار دشوار است، اما شواهد گذشته نشان میدهد اخبار مثبت مذاکرات میتواند اصلاحاتی در حد 10 تا 35 درصد در قیمت برخی مدلها ایجاد کند. کاهش نرخ ارز و انتظار ورود خودروهای بیشتر، دو عامل اصلی این کاهش هستند. اثرگذاری کامل منوط به اجرای کامل توافق و تغییر قواعد واردات است.
وضعیت فعلی بازار در بهمن 1404 چگونه است؟
بازار در حالت رکود تورمی قرار دارد. قیمتها در سطوح بسیار بالا تثبیت شدهاند (برای مثال، خودروهای داخلی معمولاً بین 900 میلیون تا 1.6 میلیارد تومان)، اما حجم معاملات واقعی بسیار پایین است. نااطمینانی ژئوپلیتیکی بزرگترین عامل تعیینکننده نوسانات آتی محسوب میشود.
