احتمال افزایش نرخ ۲۶۰ هزار تومانی گمرک (نرخ ارز مبنای محاسبات گمرکی) از حدود ۱۳۱ هزار تومان به ۲۶۰ هزار تومان، بار دیگر نگرانی‌ها درباره موج تازه گرانی خودرو را افزایش داده است. این تغییر که بر اساس مصوبه هیئت وزیران در جلسه ۱۹ مهرماه ۱۴۰۵ مطرح شده، در صورت اجرایی شدن می‌تواند هزینه ترخیص خودروهای وارداتی را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد و بازار خودروهای داخلی و مونتاژی را نیز تحت فشار قرار دهد.
فهرست مطالب
تأثیر نرخ ۲۶۰ هزار تومانی بر محاسبات واردات
ابهام قانونی و واکنش‌ها
انتقال موج گرانی به بازار خودروهای داخلی
سوالات متداول
جزئیات مصوبه و تغییر نرخ گمرکی به ۲۶۰ هزار تومان
ماجرا از تصویب‌نامه هیئت وزیران آغاز شد؛ مصوبه‌ای که در جلسه ۱۹ مهر ۱۴۰۵ به تصویب رسید و در ۲۹ مهرماه از سوی معاون اول رئیس‌جمهور ابلاغ شد. موضوع اصلی آن، مجاز شدن گمرک به دریافت ضمانت‌نامه بانکی دوماهه برای وصول مالیات بر ارزش افزوده و عوارض کالاهاست. با این حال، تبصره مربوط به نرخ ارز محاسباتی، پرسش‌هایی جدی درباره مبنای محاسبه هزینه‌های واردات ایجاد کرده است.
بر اساس مقررات بودجه سال ۱۴۰۵، متوسط نرخ ارز معاملات مرکز مبادله در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ مبنای محاسبه حقوق ورودی سایر کالاها تعیین شده است؛ نرخی که برای دلار گمرکی حدود ۱۳۱ هزار تومان اعلام می‌شود. اکنون این نگرانی مطرح است که اجرای برداشت جدید از مصوبه دولت، نرخ محاسباتی را به حدود ۲۶۰ هزار تومان برساند؛ افزایشی نزدیک به دو برابر که می‌تواند معادلات بازار خودرو را به کلی تغییر دهد.
تأثیر نرخ ۲۶۰ هزار تومانی بر محاسبات واردات خودرو
اگر نرخ جدید در محاسبه حقوق ورودی خودروهای مشمول نیز اعمال شود، ارزش ریالی مبنای محاسباتی افزایش می‌یابد. برای درک ابعاد موضوع، کافی است ارزش گمرکی یک خودروی وارداتی را ۲۰ هزار دلار فرض کنیم. با نرخ ۱۳۱ هزار تومان، ارزش ریالی آن حدود ۲ میلیارد و ۶۲۰ میلیون تومان است؛ اما با نرخ ۲۶۰ هزار تومان، این رقم به ۵ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان می‌رسد.
این مثال صرفاً تغییر ارزش مبنای محاسبه را نشان می‌دهد، نه قیمت نهایی خودرو یا میزان قطعی عوارض آن. با این وجود، با ثابت ماندن سایر شرایط، حقوق ورودی و برخی مالیات‌ها و عوارض مرتبط نیز می‌توانند بیشتر شوند. در نتیجه، هزینه ترخیص خودروهای وارداتی افزایش می‌یابد و این فشار قیمتی می‌تواند به مصرف‌کننده نهایی منتقل شود.
ابهام قانونی و واکنش‌ها به مصوبه جدید
نقطه اصلی اختلاف، نسبت میان تبصره مصوبه جدید و حکم بودجه سال ۱۴۰۵ است. وقتی قانون بودجه مبنای مشخصی برای نرخ ارز حقوق ورودی تعیین کرده، باید روشن شود که مصوبه اخیر دقیقاً چه دامنه‌ای دارد و آیا قرار است فقط شیوه وصول مالیات و عوارض را تغییر دهد یا مبنای محاسبه حقوق ورودی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. دریافت ضمانت‌نامه بانکی دوماهه، به‌خودی‌خود به معنای افزایش نرخ ارز گمرکی نیست؛ این سازوکار در اصل به زمان و تضمین وصول مطالبات مربوط می‌شود.
ازاین‌رو، برای قضاوت قطعی باید متن کامل تبصره، بخشنامه اجرایی گمرک و تاریخ آغاز احتمالی اجرای نرخ جدید بررسی شود. کارشناسان معتقدند تغییر ناگهانی مبنای محاسبه، اگر بدون شفاف‌سازی حقوقی و اجرایی انجام شود، می‌تواند انتظارات افزایشی را تقویت کند؛ حتی پیش از آنکه اثر واقعی آن در صورت‌حساب واردکنندگان مشخص شود.
انتقال موج گرانی به بازار خودروهای داخلی
افزایش هزینه ترخیص می‌تواند قیمت تمام‌شده خودروهای وارداتی را بالا ببرد؛ اما اثر ماجرا لزوماً به همین خودروها محدود نمی‌شود. وقتی هزینه تأمین و واردات افزایش پیدا کند، ممکن است قیمت خودروهای مشابه، قطعات وارداتی و خدمات وابسته نیز تحت فشار قرار بگیرد. از سوی دیگر، واردکنندگان برای تأمین نقدینگی بیشتر با محدودیت مواجه می‌شوند و در بازاری که قدرت خرید مصرف‌کننده تحت فشار است، امکان انتقال تمام هزینه‌ها به خریدار نیز تضمین‌شده نیست.
با این حال، کاهش فشار رقابتی ناشی از محدودیت واردات می‌تواند به افزایش قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی نیز منجر شود. بازار خودرو پیش از هر چیز به ثبات مقررات و امکان پیش‌بینی هزینه‌ها نیاز دارد و تغییر ناگهانی نرخ محاسباتی گمرک می‌تواند این ثبات را مختل کند. اکنون پرسش تعیین‌کننده این است: آیا نرخ ۲۶۰ هزار تومانی صرفاً یک احتمال ناشی از تفسیر تبصره است یا قرار است به مبنای اجرایی محاسبات گمرکی تبدیل شود؟
سوالات متداول درباره نرخ ۲۶۰ هزار تومانی گمرک
نرخ ۲۶۰ هزار تومانی گمرک به چه معناست؟
این نرخ به عنوان نرخ ارز مبنای محاسبات گمرکی مطرح شده است که در صورت اجرایی شدن، جایگزین نرخ فعلی حدود ۱۳۱ هزار تومان خواهد شد و ارزش ریالی مبنای محاسبه حقوق ورودی را تقریباً دو برابر می‌کند.
آیا این تغییر قطعی شده است؟
خیر، تاکنون جزئیات نهایی و رسمی این تغییر به طور شفاف منتشر نشده و ابهامات قانونی درباره انطباق آن با قانون بودجه سال ۱۴۰۵ وجود دارد.
تأثیر این نرخ بر قیمت نهایی خودروهای وارداتی چقدر است؟
دو برابر شدن نرخ محاسباتی گمرک به معنای دو برابر شدن قیمت نهایی خودرو نیست، اما می‌تواند هزینه ترخیص و در نتیجه قیمت تمام‌شده خودروهای وارداتی را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد.
